دبیرستاد ملی جمعیت مطرح كرد:
لزوم دفاع از تولد فرزند اول و دوم برای حفظ پایداری جمعیت کشور
به گزارش سلامت، دبیر ستاد ملی جمعیت با اخطار نسبت به کاهش ازدواج و باروری، از شتاب سالمندی جمعیت ایران و لزوم بازبینی در سیاستهای حمایتی خانواده و فرزندآوری آگاهی داد.
به گزارش سلامت به نقل از مهر، مرضیه وحیددستجردی، دبیر ستاد ملی جمعیت، بررسی روندهای جمعیتی کشور نشان میدهد که از آغاز دهه 60 کم کم با کاهش میزان ازدواج مواجه بوده ایم. بالاترین میزان ثبت ازدواج مربوط به سال 1389 با بیشتر از 891 هزار ازدواج بوده است، اما بعد از آن روندی نزولی شروع شده و تعداد ازدواج ها در سال 1404 به حدود 431 هزار مورد رسیده؛ به بیان دیگر، در طول این مدت میزان ازدواج در کشور تقریبا 50 درصد کم شده است. در عرصه ولادت نیز شاهد شرایط نگران کننده ای هستیم. در سال 1404 حدود 892 هزار ولادت در کشور ثبت شده است. ایران در راه سالمندی جمعیت قرار دارد و سهم سالمندان در ترکیب جمعیتی کشور با سرعت در حال افزایش می باشد.
مرضیه وحیددستجردی دبیر ستاد ملی جمعیت با بیان این مطالب می گوید: «در حال حاضر، جمعیت 60 سال و بیشتر، حدود 12.6 درصد جمعیت کشور را تشکیل می دهد، اما اگر روند فعلی ادامه پیدا کند، پیشبینی می شود تا سال 1430 حدود 32 درصد جمعیت ایران سالمند باشند؛ وضعیتی که ایران را به سالمندترین کشور منطقه تبدیل خواهد نمود.»
به گفته وحیددستجردی در کنار این مسأله، نرخ باروری کل کشور نیز روندی نزولی دارد. او می گوید: «نرخ باروری در سال 1403 حدود 1.44 و در سال 1404 حدود 1.34 فرزند به ازای هر زن بوده است. این میزان، ایران را در زمره کشورهایی با «باروری خیلی پایین» قرار می دهد؛ یعنی کشورهایی که نرخ باروری آنها بین 1.3 تا 1.5 فرزند است. تجربه جهانی نشان میدهد هرچه کشورها بیشتر وارد این محدوده شوند، بازگشت به سطح جانشینی جمعیت دشوارتر خواهد شد.»
پیش بینی های بین المللی و مطالعات داخلی، ادامه روند فعلی می تواند دستاوردهای خیلی سنگینی برای آینده ایران به همراه داشته باشد.
دبیرستاد ملی جمعیت می گوید: «اگر کشور با همین نرخ باروری جلو برود، طی حدود 75 سال آینده جمعیت ایران ممکنست به حدود 31 میلیون نفر کاهش یابد؛ وضعیتی که در عمل کشور را با بحران شدید جمعیتی و کاهش نقش و هویت در جغرافیای سیاسی جهان مواجه خواهد نمود. در مقابل، اگر بتوانیم نرخ باروری را به حدود 1.9 فرزند برسانیم، جمعیت کشور در دهه های آینده حدود 62 میلیون نفر خواهد بود و اگر از سطح جانشینی عبور نماییم، امکان حفظ جمعیتی بیشتر از 100 میلیون نفر نیز وجود دارد.
دستجردی اعتقاد دارد برپایه برآوردهای موجود، اگر روند فعلی ادامه پیدا کند، از حدود سال 1419 تعداد مرگ ومیر در کشور از تعداد موالید پیشی خواهد گرفت و رشد طبیعی جمعیت منفی می شود؛ مسئله ای که زنگ خطری جدی برای آینده کشور به حساب می آید.
کاهش 8 درصدی تولد فرزند اول
دبیر ستاد ملی جمعیت با اعلان اینکه بخش مهمی از مشوق های قانون جوانی جمعیت، مانند واگذاری زمین و خودرو و برخی حمایت های اقتصادی، به خانواده های دارای سه فرزند و بیشتر اختصاص دارد به تحلیل روند ولادت می پردازد و می گوید: «تحلیل روند ولادت برپایه مرتبه فرزند یکی از فاکتورهای مهم در سیاستگذاری جمعیتی است. آمارها نشان میدهد تعداد تولد فرزندان اول از حدود 348 هزار مورد در سال 1403 به حدود 320 هزار مورد در سال 1404 رسیده و بیشتر از هشت درصد کاهش داشته است.
تولد فرزندان دوم نیز از حدود 355 هزار مورد به حدود 315 هزار مورد کم شده که افتی بیشتر از 11 درصد را نشان میدهد.
در خصوص فرزندان سوم نیز، با آنکه بخش مهمی از مشوق های قانون جوانی جمعیت، مانند واگذاری زمین و خودرو و برخی حمایت های اقتصادی، به خانواده های دارای سه فرزند و بیشتر اختصاص دارد، باز هم شاهد سیر نزولی هستیم. تعداد تولد فرزندان سوم از حدود 181 هزار مورد در سال 1403 به حدود 164 هزار مورد در سال 1404 رسیده و بیشتر از 9 درصد کم شده است. (کاهش تعداد و کاهش درصد) این روند نشان میدهد که مسئله جمعیت فقط با ارایه مشوق های محدود اقتصادی حل نخواهد شد و نیازمند مجموعه ای از سیاستهای فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و امیدآفرین در سطح کلان کشور است.»
به گفته دستجردی بررسی آمارهای مربوط به تولد فرزندان چهارم و پنجم نشان میدهد که تعداد این موالید در مقایسه با فرزندان اول و دوم خیلی محدود است. او می گوید: «در سال 1403 حدود 57 هزار مورد تولد فرزند چهارم ثبت شده و این رقم در سال 1404 به حدود 55 هزار مورد رسیده است. درباب فرزندان پنجم و بالاتر نیز با وجود افزایش جزئی در تعداد موالید، این افزایش تأثیر معناداری بر نرخ باروری کل کشور ندارد. این آمارها نشان میدهد که سیاستگذاری جمعیتی باید بر واقعیت های آماری و روندهای مؤثر تمرکز کند.»
دبیر ستاد ملی جمعیت با اعلان اینکه تجربه جهانی نیز همین مساله را تأیید می کند، توضیح می دهد: «کشورهای اروپایی که نزدیک به نیم قرن زیر سطح جانشینی جمعیت قرار داشته اند، خیلی زودتر از ایران سیاستهای تشویقی افزایش جمعیت را شروع کرده اند و تجربه آنها نشان میدهد که بیشترین تأثیر بر نرخ باروری، مربوط به فرزندان اول و دوم است.»
او تاکید می کند: «امروز در ایران حدود 72 درصد موالید مربوط به فرزندان اول و دوم، حدود 18 درصد مربوط به فرزند سوم و فقط بخش کمی مربوط به فرزندان چهارم و بالاتر است. بدین سبب اگر هدف، حفظ پایداری جمعیت کشور باشد، اولویت اول باید تسهیل ازدواج و سپس دفاع از تولد فرزند اول و دوم باشد. این در شرایطی است که بخش مهمی از مشوق های موجود بیشتر متوجه فرزند سوم و بالاتر است و خانواده های دارای فرزند اول و دوم کمتر از این حمایت ها بهره مند می شوند. زمانی که نرخ باروری کل به زیر 1.5 فرزند می رسد، همانند وضعیتی که امروز با آن مواجه هستیم، سهم فرزندان سوم، چهارم و پنجم در تغییر نرخ باروری خیلی محدود می شود. به این دلیل، ضروری است توزیع مشوق ها و حمایت های جمعیتی به شکل متوازن و عادلانه بازبینی شود.»
تعداد فرزند ایده آل از نگاه مردم ؛حدود دو و نیم فرزند
یکی از نکات امیدبخش در مطالعات اجتماعی کشور، فاصله میان تعداد فرزند ایده آل و تعداد فرزند واقعی است. دبیر ستاد ملی جمعیت می گوید: «بر اساس پیمایش های ملی انجام شده، میانگین تعداد فرزند ایده آل از نگاه مردم ایران حدود دو و نیم فرزند است؛ یعنی هنوز نگرش عمومی جامعه نسبت به خانواده چندفرزندی از بین نرفته است. اما در عمل، نرخ باروری کشور اکنون به کمتر از یک و نیم فرزند رسیده است. این فاصله نشان میدهد که مسأله اصلی، تغییر کامل نگرش مردم نیست، بلکه وجود موانع جدی در راه ازدواج و فرزندآوری است.»
دستجردی توضیح می دهد: «در همین پیمایش ها، جوانان مهم ترین فاکتورهای مؤثر بر تمایل به فرزندآوری را شرایط اقتصادی، حمایت ها و تسهیلات رفاهی دولت، نگرانی نسبت به آینده فرزندان و استقامت خانواده عنوان کرده اند. حدود 75 درصد پاسخ دهندگان، مشکلات اقتصادی را مهم ترین عامل تصمیم گیری برای فرزندآوری دانسته اند؛ موضوعی که نشان میدهد سیاستهای اقتصادی و اجتماعی تا چه اندازه در آینده جمعیتی کشور اثرگذار می باشد.»
دستجردی با اعلان اینکه فرهنگ سازی؛ حلقه مفقوده سیاستهای جمعیتی در کشور است، می گوید: «یکی از مهم ترین راهبردهای سیاستی در عرصه جمعیت، فرهنگ سازی است؛ موضوعی که بدون همراهی نهادهای فرهنگی، رسانه ای و هنری تحقق نخواهد یافت. هنر و رسانه توانایی اثرگذاری مستقیم بر ذهن و قلب جامعه را دارند و می توانند اهمیت بالای ی در باز تعریف ارزش خانواده و فرزندآوری ایفا کنند. فیلم، سریال، مستند، پویانمائی، بازیهای کامپیوتری، مسابقات نمایشی، پویش های رسانه ای، کتاب و رمان، همگی ابزارهایی هستند که می توانند در ترویج فرهنگ خانواده و جوانی جمعیت نقش آفرین باشند، اما هنوز از ظرفیت آنها به قدر لازم استفاده نشده است. در این راه، حضور شخصیت های فرهنگی و اجتماعی اثرگذار اهمیت ویژه ای دارد.
نهادهایی مانند وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و مجموعه های فرهنگی ـ اجتماعی کشور می توانند در تشکیل به گفتمان عمومی جمعیت نقش تعیین کننده ای ایفا کنند.» او یکی دیگر از محورهای مهم در سیاستهای جمعیتی را ایجاد تعادل میان اشتغال و خانواده مطرح می کند و می گوید: «بسیاری از خانواده ها، بخصوص زنان شاغل، به علت نبود زیرساخت های حمایتی کافی، در پروسه فرزندآوری با مشکلات جدی مواجهند. کمبود و نبود مهدکودک در محیط های اداری، هزینه های بالای نگهداری کودک، نبود محیط های کار دوستدار خانواده و ضعف قوانین حمایتی از زنان و کودکان، همچون چالش های موجود در این حوزه می باشد.»
دستجردی با اشاره به تجربه کشورهای موفق در عرصه جمعیت، بخصوص کشورهای اسکاندیناوی، می گوید: «در کشورهای موفق در عرصه سیاستهای جمعیتی، همچون فرانسه و کشورهای اسکاندیناوی، دفاع از خانواده و کودک به عنوان یک اولویت ملی دنبال می شود. در تعدادی از این کشورها، هزینه نگهداری خردسالان زیر سه سال به صورت کامل مجانی است و بخش عمده هزینه های نگهداری خردسالان بالای سه سال نیز توسط دولت پرداخت می شود. حتی در کشورهایی مانند روسیه نیز حمایت های گسترده ای در این زمینه وجود دارد، در حالیکه ما بازهم در خیلی از ادارات با مشکلات جدی در این مورد مواجه هستیم. تجربه نشان میدهد که توسعه خدمات مراقبت از کودک، ایجاد مراکز نگهداری کودک در محیط های کاری و کاهش هزینه های نگهداری کودکان، نقش مؤثری در افزایش نرخ باروری داشته است. همین طور اجرای کامل مرخصی زایمان مادران و مرخصی والدین، امکان دورکاری برای مادران آبستن و دارای فرزند، کاهش ساعت کاری مادران، ساعت شیردهی، حق اولاد و سایر مزایای حمایتی، همگی همچون اقداماتی است که می تواند بخشی از نگرانی خانواده ها را کم کند.»
به گفته دستجردی، بر مبنای قوانین موجود، پدران نیز باید از 14 روز مرخصی همزمان با تولد فرزند برخوردار باشند، اما در عمل خیلی از دستگاه ها این حق قانونی را اجرا نمی کنند. او می گوید: «در خیلی از مراجعات و دیدارهایی که با کارکنان دستگاه های مختلف انجام شده، نارضایتی مادران شاغل نسبت به ضعف حمایت های معیشتی و رفاهی بطورکامل مشهود است. مسئله جمعیت تنها با شعار حل نمی شود و نیازمند حمایت جدی و همه جانبه از خانواده، زن و کودک است.»
به گفته دبیر ستاد ملی جمعیت؛ توسعه خوابگاه های متأهلی دانشجویی، ایجاد مهدکودک های دانشجویی و تامین مسکن برای زوج های جوان، از دیگر الزامات سیاستهای جمعیتی است. اگر مقرر است جوانان به تشکیل خانواده و فرزندآوری تشویق شوند، باید زیرساخت های موردنیاز برای یک زندگی پایدار نیز برقرار شود. در کنار این موارد، استفاده از ظرفیتهای محله محور و مسجدمحور- که مورد تاکید رییس جمهور نیز قرار دارد- می تواند نقش مهمی در تقویت سرمایه اجتماعی و دفاع از خانواده ها ایفا کند. همین طور دستگاه ها باید از اقدامات خلاقانه و ابتکاری در عرصه جمعیت حمایت کنند. بطورمثال وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بمناسبت روز ملی جمعیت، امکان استفاده مجانی خانواده های دارای سه فرزند و بیشتر را از سینماها فراهم کرد؛ بدین سبب اقداماتی از این دست می تواند در فرهنگ سازی و ایجاد حس ارزشمندی برای خانواده ها مؤثر باشد.
در یکی از بررسیهای انجام شده در استان کرمان که با همکاری استانداری و دانشگاه علوم پزشکی کرمان انجام شد، از 1625 نفر از زنان شاغل در رابطه با مشکلات محیط کار در حوزه ازدواج و فرزندآوری پرسش شد. نتایج نشان داد 92 درصد از آنان از نبود حمایت های لازم، بخصوص در حوزه تامین مهدکودک و همکاری دستگاهها، ناراضی و خیلی ناراضی هستند. نمونه های مشابهی از این گلایه ها در دستگاه های مختلف کشور وجود دارد. برای همین مساله مهدکودک ها، اتاق مادر و کودک و حمایت های در رابطه با مادران شاغل، خیلی جدی در دستور کار ستاد ملی جمعیت قرار گرفته است.
دستجردی با اشاره به پیام مهم رهبر انقلاب اسلامی بمناسبت روز ملی جمعیت، می گوید: «این پیام بار دیگر اهمیت راهبردی مسئله جمعیت و فرزندآوری را برای آینده کشور مورد تاکید قرار داد. بی شک توجه مستمر ایشان به موضوع جمعیت، نشان دهنده جایگاه حیاتی این مسئله در امنیت، پیشرفت و اقتدار ملی است. امیدواریم بتوانیم با عمل به رهنمودها و منویات ایشان، در راه اصلاح روندهای جمعیتی کشور گام برداریم و زمینه ساز آینده ای پویا، جوان و امیدوار برای ایران باشیم.»
امیدواریم با ادامه این همکاری ها و با تقویت سیاستهای مؤثر در عرصه خانواده و جمعیت، بتوانیم زمینه افزایش فرزندآوری، پایداری جمعیت و آینده ای امیدوارکننده تر برای کشور را فراهم نماییم.
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب