سرانجام برنامه پزشک خانواده شهری، بعد از سال ها چشم انتظاری، قرار است از اول تیر ۱۴۰۵ در چند شهر کشور عملیاتی شود تا شاهد شکسته شدن طلسم مهم ترین برنامه ملی در حوزه سلامت باشیم.
به گزارش سلامت به نقل از مهر، برنامه «پزشکی خانواده و نظام ارجاع»، یک تجربه آزموده شده در سطح بین المللی است که بالاتر از ۱۰۰ کشور توسعه یافته و درحال توسعه، آنرا بعنوان کارآمدترین روش ارایه خدمات سلامت برگزیده اند.
عدالت در سلامت و دسترسی عادلانه به خدمات از موفقیتهای مهم برنامه پزشکی خانواده است و نظام ارجاع، علاوه بر پیشرفت شاخصهای سلامت، با ممانعت از مراجعات مکرر و خدمات غیرضروری، به مدیریت دقیق منابع کشور کمک شایانی می کند.
تاکنون حدود ۲۰ میلیون نفر در مناطق روستایی تحت پوشش قرار گرفته اند و در فاز جدید، اجرای برنامه در شهرهای بالای ۲۰ هزار نفر شروع شده است. در این راه، پنج شهرستان بعنوان پیشرو و ۵۹ شهرستان بعنوان منتخب تعیین شده اند که در سه فاز اجرا می گردد.
بررسی موانع پیش روی پزشک خانواده
بابک فرخی، رییس مرکز مدیریت شبکه وزارت بهداشت، با اشاره به چالش های مالی انباشته در حوزه بیمه ها و مشکلاتی که می تواند در راه اجرای برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع به وجود بیاورد، اظهار داشت: موضوع بدهی ها و زیان انباشته سازمان های بیمه گر، مطالبات مراکز ارایه کننده خدمت و نحوه تامین منابع پایدار برای اجرای برنامه پزشک خانواده و نظام ارجاع به صورت گسترده مورد بحث قرار گرفته است. همچنین، هزینه های سلامت در چارچوب پرداخت های بیمه ای، پرداخت از جیب مردم، اعتبارات دولتی و پوشش های بیمه تکمیلی مورد تحلیل قرار گرفت که بر طبق این ارزیابی ها، مشخص شد سهم قابل توجهی از هزینه های سلامت بازهم توسط مردم پرداخت می شود.
بررسی های کارشناسی نشان داده است بیشترین سهم پرداخت مستقیم مردم در نظام سلامت به هزینه های دارویی و خدمات تشخیصی و پاراکلینیکی اختصاص دارد، در حالیکه سهم هزینه های در رابطه با ویزیت و خدمات پزشکان و کارکنان سلامت در مقایسه با سایر بخش ها خیلی کمتر و در حدود ۸ تا ۱۲ درصد از کل هزینه ها ارزیابی شده است. این مساله نشان داده است مدیریت هزینه ها در حوزه دارو و خدمات تشخیصی می تواند نقش برجسته ی در کاهش پرداخت از جیب مردم داشته باشد.
رئیس مرکز مدیریت شبکه وزارت بهداشت با اشاره به اقدامات انجام شده برای تقویت زیرساخت های برنامه پزشک خانواده و نظام ارجاع در کشور، اظهار داشت: بر این اساس، قسمتی از اعتبارات حاصل از مالیات بر ارزش افزوده پارسال به توسعه خدمات بهداشتی، پیشرفت زیرساخت های فناوری اطلاعات، تجهیز مراکز سلامت، توسعه دسترسی عادلانه به خدمات و راهبری برنامه پزشک خانواده اختصاص یافته است.
فرخی با تکیه بر اهمیت دو مؤلفه کلیدی در موفقیت این طرح، فناوری اطلاعات و تامین منابع مالی را دو نقطه حساس اجرای برنامه دانست و گفت: استقرار کامل نظام ارجاع بدون ایجاد زمینه های الکترونیک مناسب و بدون تامین اعتبارات پایدار با چالش های جدی مواجه خواهد شد.
وی همین طور به اقدامات انجام شده برای تامین منابع سالجاری اشاره نمود و اظهار داشت: تفاهم نامه های مالی اجرای برنامه پزشک خانواده و نظام ارجاع در شروع سال تهیه و به سازمان های بیمه گر ابلاغ گردیده و بخش عمده ای از منابع مورد نیاز نیز در چارچوب تعهدات بیمه سلامت و سایر سازمان های مرتبط پیش بینی شده است. همین طور الحاقیه ای با سازمان تامین اجتماعی برای پوشش جمعیت روستایی و تامین سرانه خدمات سلامت در دست اجرا قرار دارد.
رئیس مرکز مدیریت شبکه وزارت بهداشت اشاره کرد: مجموع تعهدات مالی پیش بینی شده برای اجرای برنامه در سالجاری نسبت به سال قبل رشد قابل توجهی داشته و قسمتی از این افزایش با هدف جبران عقب ماندگی های گذشته و تقویت انگیزه نیروهای انسانی درنظر گرفته شده است. در عین حال، تحقق کامل اهداف مالی برنامه منوط به اختصاص بموقع اعتبارات و ایفای تعهدات سازمان های بیمه گر می باشد.
فرخی در ادامه به تشریح نیازهای اجرائی برنامه پزشک خانواده و نظام ارجاع در شهرستان های منتخب پرداخت و اشاره کرد: برمبنای برآوردهای انجام شده، هر شهرستان متناسب با جمعیت خود به تعداد مشخصی تیم سلامت در سطح اول نیاز دارد و دانشگاه های علوم پزشکی نیز باید با بهره گیری از ظرفیتهای موجود برای تکمیل این تیم ها برنامه ریزی کنند.
وی با اشاره به وضعیت برخی شهرستان ها در زمینه اجرای این طرح، اظهار داشت: قسمتی از ظرفیت مورد نیاز بوسیله مراکز دولتی موجود تامین خواهد شد و بخش دیگر نیز از ظرفیت مطب های پزشکان عمومی، مراکز درمانی وابسته به سازمان تامین اجتماعی و سایر بخش های ارایه کننده خدمت استفاده خواهد نمود.
رئیس مرکز مدیریت شبکه وزارت بهداشت، بر ضرورت تعامل دانشگاه های علوم پزشکی با پزشکان بخش خصوصی تاکید کرد و اظهار داشت: با اجرای کامل برنامه پزشک خانواده، ارایه خیلی از خدمات درمانی و بیمه ای از مسیر نظام ارجاع و پزشک خانواده صورت خواهد گرفت و به این علت ضروری است زمینه مشارکت حداکثری پزشکان در این پروسه فراهم گردد.
فرخی اشاره کرد: سازمان های بیمه گر متعهد شده اند تا ۶ ماه نخست اجرای برنامه، شرایط ضروری جهت تطبیق تدریجی ارایه دهندگان خدمت با ساختار جدید را فراهم نمایند و بعد از آن، بخش عمده خدمات بوسیله مسیر پزشک خانواده و نظام ارجاع ارایه خواهد شد.
وی افزود: در این راستا، راهکارهای جبران کمبود نیروی انسانی مورد بررسی قرار گرفته و استفاده از ظرفیت شیفت های مقابل در مراکز دولتی، به کارگیری پزشکان روستایی حائز شرایط، سودجستن از نیروهای ضریب کا و طرحی و همین طور استفاده از ظرفیت پزشکان شاغل در ستادها و دانشگاه ها همچون راهکار ها برای تکمیل تیم های سلامت است.
فرخی تاکید کرد: برای شهرستان های مشمول اجرای برنامه، محدودیتی از نظر تامین منابع مالی وجود ندارد و اعتبارات لازم جهت راه اندازی تیم های سلامت و پرداخت های مرتبط پیش بینی شده است. از ین جهت، پرداخت قسمتی از اعتبارات به دانشگاه های علوم پزشکی در راستای افزایش اطمینان و انگیزه ارایه دهندگان خدمت، شروع شده است.
رئیس مرکز مدیریت شبکه وزارت بهداشت در ادامه، مشوق های درنظر گرفته شده برای مردم در چارچوب برنامه پزشک خانواده را تشریح نمود و اضافه کرد: بر این اساس، چهار مراجعه نخست افراد در قالب برنامه پزشکی خانواده بصورت رایگان ارایه خواهد شد و بعد از آن نیز خدمات برمبنای ضوابط جدید و با حمایت بیمه ها ارایه می شود. همچنین، سهم پرداختی مردم برای دریافت خدمات دارویی و پاراکلینیکی در قالب برنامه پزشک خانواده از ۳۰ درصد به ۱۵ درصد کاهش خواهد یافت. این کاهش هم در سطح اول خدمات و هم در سطوح بالاتر نظام ارجاع اعمال خواهد شد؛ این امر با هدف کاهش بار مالی خانوارها در حوزه سلامت پیش بینی شده است.
فرخی اظهار داشت: کاهش پرداخت از جیب مردم یکی از اهداف اصلی برنامه پزشک خانواده و نظام ارجاع به حساب می آید و اصلاح مسیر دریافت خدمات، مدیریت هزینه ها و هدایت بیماران در سطوح مختلف درمانی می تواند نقش مؤثری در تحقق این هدف ایفا کند.
وی همین طور با اشاره به نقش نظام ارجاع در ساماندهی ارایه خدمات درمانی گفت: اجرای کامل این برنامه سبب خواهد شد مراجعات غیرضروری به سطوح تخصصی کاسته شده و خدمات سلامت برمبنای نیاز واقعی و در قالب مسیرهای تعریف شده ارایه شود.
رئیس مرکز مدیریت شبکه وزارت بهداشت خاطرنشان کرد: استقرار پزشک خانواده علاوه بر پیشرفت عدالت در دسترسی به خدمات، زمینه بهبود مدیریت منابع، افزایش اثربخشی خدمات درمانی و پیشرفت شاخصهای سلامت را فراهم می آورد و به این علت یکی از مهم ترین اولویت های نظام سلامت کشور در سالجاری به حساب می آید.
چالش بودجه پزشک خانواده
شاید مهم ترین چالش پیش روی اجرای برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع، مشکلات تامین بودجه مورد نیاز این برنامه باشد که سبب شده چشم انتظار اجرای آن در شهرها باشیم. در عین حال، محمدرضا ظفرقندی، وزیر بهداشت، نیز به این مساله اشاره کرده و گفته است؛ منابع پزشک خانواده باید به درستی دیده شود و پرداخت ها در سطوح ۲ و ۳ خدمات درمانی بموقع انجام گیرد.
وی اضافه کرد: تصمیم ما، اجرای برنامه نظام ارجاع و پزشکی خانواده است و هر چقدر بودجه محقق شود، ما سفره خودرا به همان اندازه پهن می نماییم.
منبع: سلامت